1. De onzichtbare facilitator

2. De kameleon

3. De dictator

4. De dirigent

5. Meebewegend

6. Als leren fietsen

Hoe bepaal je je stijl?

De stijl van faciliteren kies je voor een deel zelf. Een bepaalde stijl ligt je meer of minder. Ook de groep kan behoefte hebben aan een bepaalde stijl. Een groep met mensen die voor het eerst online werken, heeft behoefte aan een facilitator die zichtbaar aanwezig is en ondersteuning biedt. Een facilitator die niet alleen reageert op vragen die komen, maar ook pro-actief werkt door goed te observeren en in te schatten wat de groep nodig heeft.

Rollen online en face-to-face?

En er zijn belangrijke verschillen tussen face-to-face en online faciliteren. Als faciltator herken ik mezelf sterk in de metafoor van meebewegend. En dat probeer ik zowel in een face-to-face situatie als online te doen. Door goed te kijken wat er gebeurt in de groep. En daarbij aan te sluiten. Het ‘leren fietsen’ gebruik ik online sneller dan in een fysieke setting. Dit komt omdat bij het online werken vaak ook een technische component komt kijken. Deelnemers voor wie een online omgeving waar je mee werkt nieuw is. Je als facilitator opstellen als een kameleon spreekt me ook sterk aan. Ik interpreteer deze rol als een vorm waarbij je naast facilitator ook deelnemer bent. En daarin zit voor mij tot nu toe een belangrijk verschil met face-to-face faciliteren en online. Face-to-face ben ik voornamelijk bezig met het proces, de dialoog tussen deelnemers, het toewerken naar een gewenst resultaat, vormen om interactie te stimuleren en noem het maar op. Online ben je sneller ook inhoudelijk betrokken lijkt het. Je levert een bijdrage aan een discussie in het forum. Of je start een vraag rondom een inhoudelijk thema dat speelt binnen de groep.

Wat doe je online vanuit een bepaalde stijl?

Dit vind ik wel een boeiende vraag om eens te verkennen. Een eerste aanzet:

1. De onzichtbare facilitator…. verzet veel werk achter de schermen door deelnemers te benaderen, uit te nodigen tot actie, deelnemers met elkaar te verbinden. Ook zorgt deze facilitator ervoor dat de online omgeving er prima uit blijft zien.
2. De kameleon…. faciliteert door ook als deelnemer actief te zijn in de online werkomgeving. Is online actief en doet zo nu en dan een procesvoorstel (zullen we deze discussie…. is dit niet interessant voor… mij lijkt het aardig om…)
3. De dictator…is zichtbaar aanwezig online en geeft instructies aan deelnemers: wat, wanneer te doen. Dit kan zowel procesmatig als inhoudelijk. Dit is wellicht ook iemand die nieuwe berichten die online geplaatst worden, goed- en af kan keuren.
4. De dirigent…. verbind deelnemers aan elkaar, geeft helder aan wat het einddoel is en nodigt deelnemers uit om daaraan bij te dragen, rekening houdend met ieders talent. Als er samengewerkt dient te worden is deze facilitator degene die de structuur aanreikt en hierop faciliteert.
5. Meebewegend…. is een facilitator die eerst eens bekijkt wat er online allemaal gebeurt om vervolgens op bepaalde plekken mee te doen of met een voorstel te komen voor vervolg.
6. Als leren fietsen…. is iemand die in het begin begeleiding en uitleg geeft en dit geleidelijk aan afbouwt vanuit de gedachte dat de groep het op een gegeven moment zelf moet kunnen. De facilitatie zal in de loop van de tijd van focus veranderen, bijvoorbeeld van technisch naar proces.

Welke stijl heeft jouw voorkeur? En hoe uit zich dat online?

De ene stijl sluit de ander ook niet uit. Deze schets van stijlen is ook niet bedoeld om hokjes te vormen. Wel kunnen ze inspiratie geven. En werken als een soort reflectie op jezelf en de manier waarop je je online beweegt. Is dat wat je wilt? Vanuit welke beweegredenen doe je het zo? Is er misschien een stijl die je aanspreekt en die je tot nu toe zelf niet zo snel zal hanteren? Maar wel de moeite waard om je eigen palet aan mogelijkheden mee uit te breiden?

In november (vorig jaar kan ik nu zeggen!) hebben we de tweede workshop online faciliteren gehad. Een ruime week online en aan het einde een dag face-to-face. Ik ben erg voor het online beginnen. Het leuke was dat we vooraf in de geplande chats al een aantal vragen van deelnemers konden bespreken en met elkaar al veel goede tips konden verzamelen. Ook werd duidelijk wie al veel ervaring had en waarmee. Op de dag zelf konden we daarom een behoorlijke verdiepingsslag maken.

Een belangrijk terugkomende vraag (die auteurs over sociale media nooit behandelen omdat zij het hebben over de grote massa die al online is…) is hoe je nu om kunt gaan met mensen die online communiceren niet kennen/niet prettig vinden/of liever gewoon afspreken ‘want je hebt toch face-to-face contact nodig om samen te werken’. In de meeste groepen zul je deze mensen wel tegenkomen.

Wat kun je dan als online facilitator doen om te voorkomen dat ze helemaal niet mee gaan doen bij een online traject dat je hebt opgezet? Hier wat tips, oa. gebaseerd op de training en mijn eigen ervaring:

• Maak duidelijk dat het gewoon werk is, het kost tijd, dat moet je vrijmaken. Geef duidelijk aan hoeveel tijd en geef tips deze tijd te ‘blokken’ bv. in de agenda.
• Zorg voor een goede helpdesk. Niet alleen een verborgen email adres ergens op de site, maar biedt in persoonlijke berichten ook aan om te helpen.
• Stimuleer ze om het online communiceren een kans te geven. Zodat ze de tijd nemen om de tool te leren kennen. In het begin is het misschien wat dwalen, maar dat hoort erbij. Daarna pas oordelen. Geef mee dat het een leercurve is en dat het wat van je vraagt qua kwaliteiten.
• Benadruk dat het overweldigend kan zijn, en dat je moet durven te kiezen, je hoeft niet alles te volgen (werk vanuit je eigen focus, vraag, doel). Het is prima als je niet alle berichten leest.
• Adviseer deelnemers om korte sessies te plannen, maar wel regelmatig.
• Help ze met tips voor het bijdragen. Als het een forum betreft kunnen dit tips zijn als: “Schrijf korte bijdragen, dit is makkelijker te volgen en kost minder tijd. Je kunt ook beginnen met aangeven dat je het verhaal van iemand hebt gelezen en je het leuk vond. Stop niet teveel verhalen in 1 stukje. Aan de andere kant, kijk ook eens naar bijdragen van anderen voor voorbeelden.” Als het een teleconferentie is is het goed om de conventies uit te leggen zoals “Mocht je eerder weg moeten, zeg dan even dat je gaat ophangen.” Voor mensen die niet gewend zijn aan teleconferenties kunnen die hele nieuwe situaties zijn waarin ze niet weten wat te doen.

Meer tips of ervaringen?