Vrijdag doe ik een workshop over sociale media als leerinstrument voor trainers op het congres ‘Trends voor Trainers‘. Kun je niet komen, kijk dan eens of je de trends voor trainers kunt ontdekken via de hashtag #tvt12 op twitter. Je hoeft hiervoor geen account op twitter te hebben, je kunt #tvt12 gewoon intypen in de zoekbalk bovenaan de pagina. Of bekijk de presentatie hieronder. Ik hoop inderdaad dat sociale media als leerinstrument een nieuwe trend is, zoals Selma Foeken ook denkt in haar blogpost over online leren.

andere dienst

andere dienst

De rol van de online facilitator

De aanwezigheid van een online facilitator (ook wel ‘moderator’ genoemd) is essentieel om het meeste uit de groep te krijgen en het proces te bewaken. De begeleider is degene die de groepsleiders en de deelnemers alert houdt. In het geval een discussie tot stilstand komt, of als een van de probleemeigenaren niet reageert, speelt de facilitator de rol van ‘informele animator’, die groepsleden individueel aanspreekt om te checken wat hij of zij stil houdt.  Meestal gebeurt dit door een e-mail of een informeel telefoontje of chat. Het bouwen aan relaties is één van de bekwaamheden van de online facilitator. De begeleider stimuleert ook de deelnemers om te reageren op discussies door mensen op hun specialiteit of expertise aan te spreken. Ervaring in groepsdynamiek en het observeren en herkennen van patronen in interactie biedt ook een meerwaarde. Het samenvatten van discussies, het erkennen van de gevoelens van mensen en deze koppelen aan de doelstellingen van een online bijeenkomst zijn andere belangrijke taken voor de online facilitator.  Hier zitten veel paralellen in met face-to-face faciliteren.

Het verschil zit oa. in de drempel om weg te lopen/klikken die online hoger is, de focus op de inhoud versus focus op groepsdynamiek, de mate waarin je aandacht moet besteden aan duidelijkheid van communicatie. De grootste uitdaging is het omgaan met de non-verbale uittingen van deelnemers.  Omdat face-to-face contact ontbreekt,  richt de online facilitator zich op het lezen van berichten en woorden waar emoties uit te destilleren zijn. Bij teleconferentie gesprekken zal  de online facilitator letten op de intonaties van stemmen en hoe mensen op elkaar reageren.   Passie en kennis over het gebruik van sociale media is een belangrijke vereiste bij het opzetten van een online discussie proces. Inzicht in de ‘voordelen’ en de ‘valkuilen’ van de e-tools  zijn belangrijk om de klant van dienst te zijn bij de opzet van een online uitwisseling.

Succesfactoren

Er zijn zeven factoren, die bijdragen aan een succesvolle virtuele uitwisseling bij kleinschalige groepen.  Op basis van vele jaren ervaring met online uitwisseling  komen we tot een lijst van 7 belangrijke factoren, die aan het succes van een succesvolle online uitwisseling bijdragen. De presentie van een online moderator (deze rol kun je ook facilitator of procesbegeleider of leider noemen) is essentieel om het meeste uit de groep te krijgen en het proces gaande te houden.

Zeven succesfactoren

1.  Mensen zijn gemotiveerd om te leren en tijd te investeren: Mensen hebben een vraag of onderwerp in te brengen, wat ze emotioneel raakt of ‘s nachts wakker houdt, waar ze mee worstelen. Ze zijn gemotiveerd om te leren. Mensen voelen zich geïsoleerd en zijn op zoek naar gelijken of collega’s met wie ze zich veilig voelen in het delen van gedachten en gevoelens. Mensen zien de meerwaarde van deelname in als zijnde de moeite waard in investering van hun tijd. Een beloning aan het eind is stimulerend. Bijvoorbeeld deelname aan een face-to-face conferentie, een publicatie in een belangrijk tijdschrift, een uitgebreid netwerk, nieuwe kennis, tips of trucs voor het werk.

2.  Het onderwerp is van belang voor de organisatie: Leiders of managers hebben interesse in het leerproces. Zij zorgen voor ruimte voor online deelname. Een voorbereidingsbijeenkomst met de belangrijkste leidinggevenden en  ‘ambassadeurs van sociale media’ bij de voorbereidingen kan daarbij helpen

3. Deelnemers kunnen makkelijk omgaan met de tools of willen dit leren: De keuze voor tools waar veel mensen al mee bekend zijn heeft veel voordelen. Het is essentieel dat meer dan 80 – 90 % van de deelnemers zich comfortabel voelt met de e-tools die worden toegepast.  Als een kritieke groep afhaakt in de discussies gaat de meerwaarde in veel gevallen verloren. Ervaring leert dat als de motivatie (1) groot genoeg is, mensen ook bereid zijn het omgaan met nieuwe tools te leren. In dit geval moet er een goede helpdesk zijn.

4. De facilitator heeft voldoende tool-kennis en ervaring: begeleider heeft voldoende technische kennis over de te gebruiken sociale media, zodat deze daarmee in staat is hier optimaal gebruik van te maken, en anderen op te leiden en te begeleiden bij het proces.

5.  Investeren in persoonlijke relaties en vertrouwen: ook online zijn relaties en emoties belangrijk. Het is handig als iemand uit het facilitator team een persoonlijke relatie heeft of opbouwt. Deze persoonlijke contacten zijn essentieel in het helpen van passieve deelnemers om actief te worden in een later stadium van de online uitwisseling. Door groepswerk kunnen deelnemers online persoonlijke relaties opbouwen;

6. Er is duidelijkheid over doel, ritme en timing: De timing en het doel van een online evenement is belangrijk. Een online evenement negen maanden voorafgaande aan een face-to-face bijeenkomst genereert geen hoge deelname. Het creëren van een online discussie twee tot vier weken voor een bijeenkomst heeft meer kans om succesvol te zijn in het genereren van momentum. Een eendaagse brainstorm kan soms succesvoller zijn dan 4 weken brainstormen. Bij een continue uitwisseling helpt het een ritme te creëren, zoals bijvoorbeeld een maandelijkse teleconferentie.

7. Er wordt feedback verzameld en bijgestuurd. Online kun je geen non-verbale signalen lezen. Daarom moet je nog regelmatiger momenten van evaluatie inbouwen in het proces, zoals korte polls. Deelnemers hebben zo de mogelijkheid om feedback te geven wat werkt en wat in het proces verbeterd kan worden. Deze momenten van terugkoppeling vergroten de betrokkenheid en het eigenaarschap in het proces;

Slot

Online faciliteren is niet eenvoudig,  maar zeker een uitdaging om je in te bekwamen. Niet alleen zijn specifieke competenties van een face-to-face facilitator vereist, maar ook virtuele vaardigheden zijn een nieuwe eis van de ‘moderne facilitator’.   Hun gereedschapskist omvat sociale en technische vaardigheden,  evenals het vermogen om de groep te betrekken op een virtuele reis. Een online facilitator blinkt uit in multi-tasking.  Online faciliteren is inderdaad een kunst!

Voor meer literatuur over online faciliteren lees  ‘En Nu Online – Joitske Hulsebosch en Sibrenne Wagenaar,  pagina 177 – 258‘   en  ‘Facilitation Online  - Stephen Thorpe’

andere dienst

Denk hierbij aan het faciliteren van twitter chats, het maken van twitterlijsten die publiek zijn rondom bepaalde thema’s of het cureren van een ‘hashtag’. Is dit allemaal abacadabra en ben je nieuwsgierig wat dit allemaal is? Kom dan naar onze workshop op de conferentie ‘faciliteren als tweede beroep‘, in Soesterberg op vrijdag 23 september. Je kunt er nog veel meer workshops doen, allemaal rondom het thema faciliteren, zoals buiten faciliteren. Hieronder een filmpje waarin we onze workshop aankondigen, deze staat ook op de site van de conferentie zelf.

andere dienst

De ‘Facilitator en sociale media‘ was het centrale thema van een workshop, die werd georganiseerd door de International Association of Facilitators – Benelux op 19 mei 2011 in Seats2Meat te Utrecht. De twee auteurs van het boek ‘En_Nu_Online‘, Sibrenne Wagenaar en Joitske Hulsebosch deelden hun ervaringen over hoe de hedendaagse facilitator sociale media kan integreren in (leer)processen. ‘Hoe de rol van de online facilitator in te vullen?’ was een van de belangrijkste onderwerpen tijdens deze workshop.

Zie video: Foto impressies workshop ‘Facilitator en sociale media’

‘Vijftig procent van een online facilitators’ communicatie is buiten een virtuele discussie ‘, zegt Sibrenne Wagenaar. ‘Wanneer een online discussie plaats vindt, heeft de facilitator regelmatig contact met individuele deelnemers. Bijvoorbeeld: Je hebt een chat gesprek via de skype, hoe het met iemand gaat, als hij net is teruggekomen van een twee weekse reis en stil in een discussie is geweest. Of je benadert iemand op zijn expertise, als je weet dat hij in de afgelopen week een interessante workshop heeft bijgewoond en enthousiast is of hij daar informatie over wil delen. Een online facilitator is voortdurend bezig individuen uit de groep te betrekken en te activeren om daarmee het groepsproces te optimaliseren.’

‘Een online facilitator is de sleutel persoon die het proces gaande houdt’, vertelt Joitske Hulsebosch. ‘Hij moet niet alleen weten over groepsdynamiek, maar ook kennis en vaardigheden hebben met sociale media. De literatuur (Jane Hart) onderscheidt drie modellen over hoe social media in leertrajecten kunnen worden ingepast’;

1. Wrap Around Model; Bij deze wordt sociale media gebruikt voor, tussen en na de face-to-face bijeenkomsten. Bijvoorbeeld er wordt een gezamenlijk blog gebruikt voor het verzamelen van de verwachtingen voor een workshop of deelnemers introduceren zich aan elkaar.

2. Geïntegreerd model: De primaire focus van het leerproces is de inhoud. Een online community platform functioneert als een ontmoetingsplaats, waar informatie, bronmateriaal en discussies worden gedeeld. Tussen de face-to-face bijeenkomsten en online discussies, maken mensen gebruik van het platform voor het doen van specifieke taken en opdrachten. Toepassingen zoals Blackboard, Moodle of wiki platforms worden regelmatig gebruikt bij een dergelijk model.

3. Samenwerking model: Sociaal leren en samenwerking vormen de basis van dit leerproces. Inhoud en nieuwe kennis wordt gecreëerd door de deelnemers. Brainstormen, co-creatie en intensieve samenwerking karakteriseren de groepssamenwerking. Gereedschappen zoals Google doc’s, wiki, discussiegroepen en skype worden toegepast in dit model.

‘Het faciliteren van een online discussiegroep duurt gemiddeld een halve dag per week’, zegt Joitske Hulsebosch.
Andere rollen van een online facilitator zijn:
• Discussies samenvatten
• Deelnemers om regelmatig feedback over het verloop van het proces te vragen (monitoring & evaluatie)
• Deelnemers helpen bij de voorbereiding van de belangrijke vragen, onderwerpen of case studies en opzetten van het (online) proces
• Begeleiding van de opzet van de organisatie en creatie van eigenaarschap in de groep
• Creëren van een veilige sfeer door het handhaven van de gedragsregels
• Bewaken van het ritme en de tijdspanne van de discussies
• Sfeer en energie in de groep houden door het prikkelen van fun en energizers
• Zorg dragen dat de technische functionaliteiten werken en dat aan de randvoorwaarden zijn voldaan.

‘Natuurlijk zijn er veel overeenkomsten met een face-to-face facilitator‘, zegt Joitske Hulsebosch. ‘Uiteindelijk gaat het om het opbouwen van relaties en vertrouwen! ‘

Meer informatie over de publicatie ‘En_Nu_Online‘ kun je lezen het blog van Simon Koolwijk. Meer over Joitske’s en Sibrenne’s diensten over online faciliteren kun je lezen op ‘Online Faciliteren en Meer’.

IAF-Benelux organiseert haar jaarlijkse conferentie op 23 september 2011 in Kontakt der Kontinenten te Soesterberg. Het hoofdthema van de conferentie is ‘Faciliteren ALS {2e} Beroep. Mensen kunnen zich registreren via de website van IAF-Benelux en ‘Faciliteren als {2e} Beroep‘.

andere dienst

Met name de televisie reclamespots bieden inspiratie voor het maken van karikaturen.

Bijvoorbeeld de Cup a Soup advertenties met:

1. Louis van Gaal
2. Sjors, the coach/ inspirator
3. John, the manager

Zijn grappig en provocerend:
En dan de advertenties met Even Apeldoorn bellen:
4. Bill Clinton
5. De parkeergarage

Een andere bron van inspiratie zijn komieken, acteurs of persiflages:
6. Toren C, de sollicitant. Zie video

7. Koefnoen, een media training voor oud premier  Dhr Balkenende
8. Jiskefet,  een voetbalvader zij zijn zoon coacht of coacht hij zichzelf?
9. De twee Britse voetbal coaches
of

10. De schokerende kantoorscheet van Toren C

Wij zoeken nog meerdere humoristische, korte lachwekende youtube filmpjes.  Daarom, als je er een weet,  willen we je vragen om de link op ons reaktie menu van het blog achter te laten.

andere dienst

Open source-denken
Effectief gebruikmaken van sociale media vraagt om een bepaalde stijl van denken. Dit wordt ook wel de ‘open source style of thinking’ genoemd: ‘opening up access to information and ideas so as to generate new business opportunities, join a community that matters, and make a contribution to that same community’. Hier komt ook de uitspraak uit voort ‘give and you will receive’. Het web2.0 is gebaseerd op participatie en vrijelijk delen van ervaringen. Als je ervoor kiest om te participeren in sociale media, kies je ook voor participeren in een proces van online kennisdelen. Je gelooft erin dat wanneer je zelf iets geeft, je daar ook iets waardevols voor terug krijgt. Dat wordt wellicht niet direct zichtbaar. Je investeert als het ware in een opbrengst op de langere termijn. Dit vraagt om vertrouwen, openheid, en het vanuit een nieuwsgierige houding op een respectvolle manier met elkaar omgaan.

Proactieve houding
Niemand weet dat jij er bent als je niet zelf iets onderneemt. Je bent letterlijk onzichtbaar tot je iets laat zien. Hierbij helpt het als je helder hebt wat je eigen vragen zijn en wat je wilt delen met anderen. Wat maakt jou aantrekkelijk voor anderen? Waar ben jij naar op zoek? Laat dit zien door pro-actief te werken: leg contact, reageer, plaats een bericht. Kortom, neem initiatief.

Feedback kunnen organiseren
De gedachte ‘het wordt beter als anderen ernaar kijken’ past erg bij participatie in sociale media. Iets hoeft niet af te zijn. Of volledig doordacht. Maak gebruik van de meedenkkracht van anderen, benut je netwerk. Laat collega-professionals vanuit andere perspectieven met je meedenken en waardeer de feedback die je krijgt. Dit vraagt om de bekwaamheid om je eigen feedback te organiseren. En de durf om je kwetsbaar op te stellen.

Stel je werkt al een paar dagen aan een blogpost. Je kunt ernaar streven deze helemaal perfect en af te maken. Op een bepaald moment is het ook gewoon goed om hem te publiceren. Geef anderen de gelegenheid om erop te reageren en hem aan te vullen. De dialoog die dan ontstaat, geeft naar alle waarschijnlijkheid weer nieuwe ingangen, ideeën en wellicht input voor een volgende blogpost.

Snel informatie kunnen scannen en verwerken
Sociale media leveren veel informatie en contacten op. Veel interessante weblogs om te volgen. Veel tweets gedurende een dag. Veel groepen en netwerken om je bij aan te sluiten. Veel discussies om te volgen. Veel ideeën om te beschrijven in je weblog. Veel tools om uit te kiezen. Veel… ga zo maar door. En het is prettig wanneer het je lukt om dit af en toe prima te vinden. Om het niet erg te vinden dat je niet alles kunt volgen. Je moet kunnen kiezen waar je aandacht aan gaat geven en waaraan ook niet. En durven loslaten. Verder moet je snel informatie kunnen verwerken en beslissen waar je wel en niet aandacht aan besteedt.

Een balans vinden tussen afleiding en focus
Natuurlijk werk je met een bepaalde focus, maar het is ook goed om je af en toe te laten afleiden online. Je hebt een bepaald interessegebied en van daaruit stel je vragen, zoek je informatie, doe je mee in dialogen en plaats je berichten. Je zoekt professionals met wie je inhoudelijke raakvlakken hebt, die jou inspireren. Maar soms is het waardevol om een ander paadje in te slaan en te zien wat dat je brengt. Of een reactie die je op een bericht krijgt die net in een andere lijn is dan je had verwacht, toch eens met een serieuze blik bekijken. De kunst is om te kunnen gaan met een zekere mate van chaos en werkenderwijs te ordenen.

Eén ding tegelijk blijven doen
Het lijkt misschien of je voor actief gebruik van sociale media moet kunnen multitasken. Je Twitter-account bijhouden, een beleidsplan schrijven en bellen tegelijk lijkt efficiënt. Onderzoekers van de University of North Carolina bestudeerden in 2007 wat er gebeurt wanneer in je hoofd twee verschillende taken met elkaar in concurrentie gaan. Zij ontdekten dat wat ‘multitaskers’ doen, in werkelijkheid bijna altijd ‘switchtasken’ is. De hersenen switchen heen en neer tussen de verschillende taken, waarbij delen van de hersenen beurtelings worden uitgezet en opgestart. Aandacht voor een mailtje tijdens een telefoongesprek betekent dus wel degelijk minder aandacht voor het gesprek. Volgens de onderzoekers kun je door lange training echter wel leren routinetaken te ‘automatiseren’ waardoor je wel kunt combineren. In veel gevallen echter is het belangrijk om aandacht te hebben voor de taak waar je mee bezig bent, ook bij sociale media. Dus val niet in de valkuil om te veel tegelijk te doen en alles half te volgen.

Herken je deze veranderingen? Aanvullingen? Vast! Meer hierover hebben Joitske en ik ook beschreven in ons boek over sociale media en leren, dat na de zomer zal verschijnen bij Bohn Stafleu van Loghum.

andere dienst

Een andere manier om Twitter te gebruiken is op de achtergrond (the backchannel) bij een conferentie of training. Ter voorbereiding op een conferentie in juni ben ik me hier wat op aan het inlezen. Jane Hart beschrijft hoe ze Twitter heeft gebruikt als leerervaring in een face-to-face workshop.

• Iedere deelnemer was in het bezit van een tool om mee te twitteren.
• En er was een gedeelde hashtag die iedereen zou gebruiken, om zo de tweets van elkaar te kunnen volgen.
• De workshop startte vervolgens met de uitnodiging om zich al twitterend aan elkaar voor te stellen. Een effectieve manier voor iedereen om er wat in te komen, zo bleek.
• Gedurende de workshop heeft Jane geen flipover gebruikt, maar functioneerde het twitteren als zodanig. Deelnemer stelden hun vragen middels een tweet, maakten opmerkingen door te twitteren.
• En Jane had in haar presentatie een aantal vragen opgenomen om het twitteren zo nu en dan wat richting te geven.

Olivia Mitchell gaat nog een stap verder en beschrijft 8 praktische tips hoe twitter goed te gebruiken is als middel voor participatie. Wel sterk uitgaande van het idee dat een presentatie een belangrijk onderdeel is van de training of workshop, dat als kanttekening hierbij. Haar tips zijn:

1. Ontwerp je presentatie zo dat dit geschikt is voor gebruik van Twitter op de achtergrond: deel je presentatie op in kleine stukjes met ruimte voor het twitteren tussendoor. En maak waardevolle tweets zichtbaar.
2. Moedig de deelnemers aan om te twitteren: leg uit, gebruik hashtags, stimuleer.
3. Bedenk hoe ook niet-twitteraars mee kunnen doen. Dit kan een belangrijke rol spelen bij een grote conferentie.
4. Gebruik verschillende manieren om de twitterstroom te monitoren: las ‘twitter breaks’ in, vraag een deelnemer om als ‘twitter monitor’ te fungeren en aan te geven wanneer er een issue opkomt dat aandacht vraagt, en zorg ervoor dat de deelnemers op een groot scherm de twitterstroom kunnen zien.
5. Vraag de deelnemers om een twitterbericht te ‘retweeten’ waar zij meer aandacht voor willen.
6. Laat de illusie los dat je als trainer of spreker meer weet dan je deelnemers. Twitteren nodigt deelnemers juist uit om hun eigen expertise in te brengen en mee te denken.
7. Twitter zelf ook en benoem zo de vragen die je aan de deelnemers wilt stellen.
8. En.. je hoeft niet tijdens je presentatie alle vragen te beantwoorden die in twitterberichten aan je gesteld worden. Dit kun je naderhand ook nog doen door te twitteren.

Ik krijg zo wel zin om het eens uit te proberen! Op zoek naar een overzichtelijke setting met deelnemers die wel in zijn voor zo’n experiment! Ter voorbereiding op een groter seminar. Ik hou jullie op de hoogte van mijn ervaringen!

andere dienst

Toch moet je ook oog hebben voor de nadelen en de donkere kant van sociale media. Denk aan cyberbullying en haatgroepen. Of aan privacy issues. Bij sollicitaties wordt er gezocht naar informatie en kan er iets boven komen waar je niet trots op bent. En ook inbrekers lezen mee op twitter wanneer je op vakantie bent. En de snelheid waarmee informatie wordt rondgestuurd op internet via blogs en twitter leidt tot hypes en maakt ruimte voor manipulatie. Journaliste Nicole Carlier beschrijft in het artikel ‘knetter van twitter‘ hoe je moeilijk los kan komen uit haar relatie als je je ex voortdurend tegen komt online.

Als we het hebben over online faciliteren van samenwerkingsprocessen en online uitwisseling van ervaringen zijn er ook zeker donkere kanten. Hierbij een aantal de donkere kanten die ik zoal zie aan online trajecten:

• Technologie stress. Jongeren (de netgeneratie) zijn over het algemeen snel en handig met het oppikken van het werken met een nieuwe online tools. Voor anderen kan dit toch een behoorlijke stress opleveren en onzekerheid. Weet je juist hoe je in bijeenkomsten overkomt en hoe je een vergadering moet leiden, gaat een deel online gebeuren en ben jij juist degene die achteraan loopt…
• Chaos en gebrek aan overzicht. Online communicatie is door een collega wel eens vergeleken met een ‘bloemkool’. Face-to-face kan ook chaotisch verlopen maar de communicatie is wel afgeperkt in de tijd en vaak ook nog begeleid door een voorzitter of facilitator. Online is de ruimte onbeperkt en kunnen discussies alle kanten opgaan. Voor mensen die van structuur houden moet dit toch wel een crime zijn… Dit wordt natuurlijk nog erger als er verschillende online tools gebruikt worden. Besluitvorming en divergeren is daardoor vaak lastig.
• Continue stroom van informatie wat leidt tot en het-is-nooit-af-gevoel. Een bijeenkomst boek je in je agenda. Het is overzichtelijk. Online uitwisseling gaat continue door en met een enorme intensiteit. Het stopt niet en tegelijkertijd wil je wel alles weten.. Dit kan een heel onbevredigend gevoel geven. Ben je wel helemaal bij? Moet je die blogs eigenlijk ook niet lezen? Dit leidt natuurlijk ook tot stress. Ook vervagen de grenzen tussen privé en werktijd (wat overigens voor mij een voordeel is maar dat wordt niet door iedereen zo ervaren…).

Af en toe moet je dan misschien ook juist kiezen om geen online interactie te stimuleren… Wanneer wel en wanneer niet?

(foto via http://youngmarketing.web-log.nl/youngmarketing/2010/04/het-internet-he.html)

andere dienst